Konuya İlişkin Yargıtay Kararları;

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 141. ve devamı maddeleri, haksız bir koruma tedbiri (gözaltı, tutuklama vb.) nedeniyle zarara uğrayan kişilerin Devlet'ten tazminat talep etme hakkını düzenler. Ancak bu hakkın kapsamı ve özellikle tazminat talep edilemeyecek istisnai haller (CMK 144), uygulamada Yargıtay içtihatları ile şekillenmektedir.

Bu sayfada, haksız tutuklama tazminat davalarındaki kritik noktalara temas eden, özellikle "sanığın kendi ikrarı" ve "davanın zamanaşımı nedeniyle düşmesi" gibi durumlara ilişkin emsal Yargıtay kararlarının özetleri yer almaktadır.

​

Emsal Karar Özetleri

​

Aşağıda, CMK 141 tazminat davalarının uygulamasına ışık tutan üç önemli Yargıtay kararı özetlenmiştir.

 

1. İkrar Halinde Tazminat Talebi (CMK 144/1-e)

 

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2013/531, K. 2015/157)

Bu kararda, Yargıtay Ceza Genel Kurulu (YCGK), haksız tutuklama tazminatı uygulamasında çok tartışılan bir konuyu karara bağlamıştır.

•  

  Olay: Sanık, soruşturma aşamasında (kolluk ve savcılıkta) müdafii huzurunda suçu işlediğini ayrıntılı olarak ikrar etmiş, bu ikrarı üzerine tutuklanmıştır. Ancak yargılama (kovuşturma) aşamasında bu beyanlarından dönmüş ve yargılama sonunda delil yetersizliğinden beraat etmiştir.

• Sorun: Beraat eden sanık, tutuklu kaldığı süre için CMK 141 kapsamında tazminat talep etmiştir.

•  

  YCGK Kararı (Oyçokluğu): YCGK, sanığın tazminat talebinin reddedilmesi gerektiğine hükmetmiştir. Kurul, sanığın soruşturma aşamasındaki ayrıntılı ikrarını "gerçek dışı beyan" olarak nitelendirmiştir. Sanığın, adli makamları yanıltarak kendi kusurlu hareketiyle tutuklanmasına neden olduğu , bu durumun CMK 144/1-e maddesi ("Adlî makamlar huzurunda gerçek dışı beyanla... tutuklanmasına neden olanlar" tazminat isteyemez) kapsamına girdiği kabul edilmiştir.

• Sonuç: Bu karar, soruşturmada suçu ikrar edip, kovuşturmada beraat eden kişilerin, tazminat talep etme hakkını büyük ölçüde kısıtlamaktadır.

 

2. İkrar Halinde Tazminat Talebinin Reddi (CGK Kararına Atıf)

 

(Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2015/10095, K. 2016/3127)

Bu karar, bir önceki YCGK kararının Daireler tarafından nasıl uygulandığını göstermesi bakımından önemlidir.

•  

  Olay: Davacı (sanık), "Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak" suçundan yürütülen soruşturmada, savcılıkta suçunu ikrar etmiş ve tutuklanmıştır. Yargılama sonunda ise bu suçtan beraat etmiştir. Yerel mahkeme, beraat ettiği için davacıya tazminat ödenmesine karar vermiştir.

•  

  Yargıtay Kararı: 12. Ceza Dairesi, yerel mahkemenin tazminat hükmünü bozmuştur.

•  

  Gerekçe: Daire, YCGK 2015/157 sayılı kararına (yukarıdaki 1. karar) doğrudan atıf yaparak , davacının soruşturma aşamasında "açıkça atılı suçu işlediğini kabul ederek" kendi şahsi kusuru ile tutuklanmasına neden olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle, CMK 144/1-e uyarınca tazminat talebinin reddedilmesi gerekirken, tazminata hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğuna karar vermiştir.

 

3. Zamanaşımı Nedeniyle Düşme ve Eski Tutuklamalarda Hesaplama

 

(Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2022/447, K. 2023/3019)

Bu karar, hem "düşme" kararı verilen hallerde tazminat hakkını hem de çok eski tarihli tutuklamalarda maddi tazminatın nasıl hesaplanacağını ele almaktadır.

•  

  Olay: Davacı, 1981-1986 yılları arasında uzun süre tutuklu kalmıştır. Yargılama sonunda bazı suçlardan (örn: örgüt kurma) beraat etmiş , ancak bir suçtan (örn: yağma) dava "zamanaşımı" nedeniyle düşmüştür.

•  

  Sorun 1 (Zamanaşımı): Davalı Hazine, CMK 144'te sayılan "davanın düşmesi" halinin (CMK 144/1-c) zamanaşımını da kapsadığını ve bu nedenle tazminat ödenmemesi gerektiğini savunmuştur.

• Mahkemenin Kabulü: Mahkeme bu görüşü kabul etmemiştir. CMK 144/1-c'de sayılan düşme nedenlerinin "genel af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma" gibi iradi nedenler olduğu , "zamanaşımı nedeniyle düşme" halinin ise kanun metninde sayılmadığı ve davacının iradesi dışında gerçekleştiği belirtilmiştir. Bu nedenle, sanığın beraat ettiği suçlarla birlikte zamanaşımından düşen bir suç olsa dahi tazminat hakkının bulunduğunu kabul etmiştir.

•  

  Sorun 2 (Hesaplama): 1981'deki tutukluluk için o dönemin asgari ücretiyle hesaplama yapmanın, enflasyon nedeniyle hakkaniyete aykırı olacağı tespit edilmiştir.

•  

  Mahkemenin Kabulü: Yerel mahkeme ve Bölge Adliye Mahkemesi, hakkaniyete en uygun yöntemin, "davanın açıldığı tarihteki net asgari ücret" üzerinden hesaplama yapmak olduğuna karar vermiştir.

•  

  Not: Yargıtay, bu kararı başka usuli eksiklikler ve hesaplama detayları (faiz başlangıcı, dönem ayrımı) nedeniyle bozmuş olsa da, "zamanaşımı" ve "hesaplama" konusundaki bu kabuller, uygulayıcılar için önemli birer içtihattır.

 

Görüldüğü üzere, CMK 141 kapsamındaki tazminat talepleri, özellikle sanığın soruşturmadaki beyanları (ikrar) veya yargılamanın "düşme" ile sonuçlanması gibi durumlarda karmaşık hukuki değerlendirmeler gerektirmektedir. Sürecin takibi, hak kayıplarının önlenmesi açısından önemlidir.

​

Karar metinlerinin tamamına makale sayfasındaki kaynaklar bölümünden ulaşabilirsiniz.